Podejście tzw. „Nowej Hipnozy” i technika mostu emocjonalno-somatycznego

Podejście zwane Nową Hipnozą ujmuje procesy i zjawiska terapeutyczne często nie mieszczące się w obrębie tradycyjnego ujęcia hipnozy. Obejmuje ona elementy opracowane przez wielu badaczy i klinicystów, pracujących w dziedzinie „tradycyjnej” hipnozy. Zalicza się tu między innymi ujęcie ericksonowskie oraz, częściowo z niego się wywodzące, Neurolingwistyczne Programowanie. Podejście to opiera się też na teoretycznych i metodologicznych elementach psychoterapii humanistycznej, głównie na aspektach doświadczeniowych, oraz na nurcie poznawczo-behawioralnym.

Nowa Hipnoza nie jest nową szkołą psychoterapii ale systematyczną metodą, wykorzystującą różne zjawiska zachodzące podczas psychoterapii. Wywodzi się ona głównie z tzw. Nowej szkoły Nancy, której korzenie sięgają nurtu terapii opracowanego w szpitalu Salpêtière, z którym łączą się nazwiska Liébeault i Bernheima. W największym stopniu do wyodrębnienia się podejścia zwanego Nową szkołą Nancy przyczynili się Coue i Baudouin. W szkole tej kładzie się duży nacisk na wpływ procesów wyobrażeniowych i autosugestii na percepcję, nastrój, zachowanie i fizjologiczne funkcje organizmu. Ideę przewodnią stanowi tu teza, że skuteczna zmiana wynika z integracji doświadczania procesu zachodzącego w terapii (co łączy się z angażowaniem aktywności prawopółkulowej) integrowanego z jego rozumieniem (aktywnością typowo lewopółkulową). Podejście to, kładąc nacisk na integrację doświadczenia i nadawanie mu znaczenia jest bardzo zbieżne z ujęciem przedstawionym przez Leslie Greenberga w opracowanej przez siebie terapii.

Wkład Nowej szkoły Nancy do terapii można zawrzeć w trzech następujących punktach:

  1. Sama wola osoby nie jest wystarczająca do uzyskania pożądanej zmiany. Warunkiem zaistnienia trwałej zmiany w terapii jest zintegrowanie „prawopółkulowych” aktywności psychicznych (wyobraźni) z „lewopułkulowymi”. „Prawo odwróconego efektu” określa, że świadomy wysiłek woli jest bezużyteczny, o ile irracjonalna sfera psychiczna w człowieku jest przeciwna wobec takiego świadomego wysiłku;
  2. Podkreślenie znaczenia autosugestii, jako w rzeczywistości heterosugestii zastosowanej wobec samego siebie. Terapeuta staje się tu raczej nauczycielem lub przewodnikiem, z pomocą którego osoba uczy się skutecznego korzystania z autosugestii;
  3. Dostrzeżenie działania autosugestii na poziomie nieświadomym (co można rozumieć jako aktywność „prawopółkulową”) oparte jest na doświadczaniu zachodzących w terapii procesów. Podkreśla się tu ważność uzupełnienia doświadczanych na poziomie świadomym procesów o związane z nimi treści z poziomu nieświadomego.

W prezentowanym ujęciu wszelkie metody terapeutyczne szereguje się ze względu na poziom głębokości interwencji terapeutycznej. Na pierwszym poziomie dąży się do redukcji lub uwolnienia osoby od symptomów zaburzeń. Druga grupa technik skierowana jest na uzyskanie powierzchownego wglądu w naturę zaburzenia, trzecia zaś umożliwia uzyskanie pogłębionego wglądu.

Technika mostu opisywana jest jako technika pogłębionego wglądu klienta w swoje przeżycia psychiczne. Jednak zależne jest to od etapu procesu i możliwości osób z którymi się pracuje przy jej użyciu. We wstępnej fazie u części osób może umożliwiać jedynie redukcję symptomów lub wgląd powierzchowny. U części osób natomiast głęboki wgląd może pojawić się już od początku stosowania tej metody, ułatwiając poznanie źródeł doświadczanych problemów i pozbycie się dolegliwości psychiczno-somatycznych.

Most somatyczno-emocjonalny

Pierwowzór interwencji został opracowany przez psychoanalityka J.G.Watkinsa, który nadał jej nazwę mostu afektywnego. D. L. Araoz technikę tę nieco zmodyfikował, czyniąc ją mniej psychoanalityczną w charakterze. Nadał jej nazwę „mostu emocjonalno-somatycznego”.

Jest to sposób poszerzania świadomości odczuć płynących z ciała i z psychiki, by ułatwić uświadomienie osobie stłumionych uczuć i blokad na poziomie cielesnym. Technice mostu przypisuje się duży potencjał terapeutyczny i skuteczność w pomaganiu osobom, których sposób przeżywania siebie i świata jest nadmiernie intelektualny, nie mających rozwiniętego intuicyjnego, symbolicznego i emocjonalnego sposobu postrzegania i doświadczania. Technika ta, ze względu na często występujące u pracowników doznania emocjonalno-cielesne, które mogą przechodzić w symptomy związane z doświadczanym stresem pracy, wydaje się szczególnie użyteczna w interwencji usprawniającej radzenie sobie ze stresem u pracowników różnych zawodów.

Podczas pracy z użyciem tej metody stosuje się najczęściej pozycję półleżącą lub leżącą. Klient doświadczając określonej emocji, często przy pomocy terapeuty, odkrywa sytuacje w których doświadczał jej wcześniej, szukając pierwowzoru jej pojawienia się. Jako przykład można podać osobę doświadczającą lęku w obecnej sytuacji życiowej lub zawodowej. Pomagając jej w uwolnieniu się od tego lęku, można sprawdzić, czy podobnej emocji doświadczała już w przeszłości i czy obecna sytuacja aktywuje wcześniej nabyte wzorce reagowania emocjonalnego. Gdy klient koncentruje się na cielesnym odczuciu lęku, pozwala pojawiać się wspomnieniom i wyobrażeniom związanym z doświadczanym lękiem. Często ułatwia to znalezienie psychologicznego powiązania między obecnym uczuciem lęku a wcześniejszymi sytuacjami życiowymi, w których doświadczał tego rodzaju emocji.

Dla ułatwienia rozpoczęcia procesu pojawiania się doznań emocjonalnych, można podać następującą instrukcję: „Pozwól sobie doświadczyć tej emocji. Pozwól sobie skontaktować się z nią wewnętrznie, może podobnej emocji doświadczałeś już wcześniej, w innej sytuacji. Nie musisz się spieszyć, masz teraz czas, odpręż się i pozwól tej emocji doświadczanej obecnie, a może też w przeszłości, wypełnić Cię”.

W ten sposób doświadczana emocja może pełnić rolę mostu do innych wcześniejszych sytuacji, w których dana osoba doświadczała podobnych emocji, pozwalając jej na poszerzenie świadomości (samoświadomości lub świadomości dotyczącej emocji) i w ten sposób poznać coś nowego na swój temat. Takie samopoznanie jest głównym celem opisywanej interwencji. Powiązanie z poprzednio odczuwanym podobnym doświadczeniem emocjonalnym prowadzi poprzez dotarcie do wcześniejszych (o ile to możliwe, pierwotnych) wzorców doświadczenia emocjonalnego, regulację i przemianę emocji w bardziej adaptacyjne. Nabyte doświadczenie ma pomóc w radzeniu sobie z aktualnymi sytuacjami.